“OILADA YOSHLAR SHAXSIY IDENTITETIGA IJTIMOIY TARMOQLAR TA'SINING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI VA MUAMMOLARIGA YECHIMLAR”
Kalit so‘zlar:
yoshlar, shaxsiy identitet, ijtimoiy tarmoqlar, ijtimoiy taqqoslash, ijtimoiy identitet, raqamli identitet, psixologik rivojlanish, o‘zini ifoda etish, kiberbulling, media savodxonlik, virtual va real “men” tafovuti, tanqidiy fikrlash.Abstrak
Ushbu ilmiy ish yoshlar shaxsiy identitetining shakllanishida ijtimoiy tarmoqlarning ijtimoiy-psixologik ta’sirini tahlil qiladi. Tadqiqotda Erik Eriksonning psixososial rivojlanish nazariyasi, James Marcianing identitet maqomlari nazariyasi, Leon Festingerning ijtimoiy taqqoslash nazariyasi va Henri Tajfelning ijtimoiy identitet nazariyasi asos sifatida ishlatilgan. Tahlillar ijtimoiy tarmoqlarning ikki tomonlama ta’sirini ko‘rsatadi: konstruktiv (ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, o‘zini ifoda etish, ijodiy va kasbiy rivojlanish) va destruktiv (idealizatsiyalangan obrazlar, tashqi bahoga qaramlik, kiberbulling, virtual va real “men” tafovuti). Tadqiqot natijalari raqamli savodxonlikni oshirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va o‘z-o‘zini baholashni ichki qadriyatlarga asoslash orqali identitetni sog‘lom shakllantirish bo‘yicha tavsiyalarni o‘z ichiga oladi.
Havolalar
1. Erik Erikson. Identitet: Yoshlar va inqiroz (Identity: Youth and Crisis). Nyu-York: W. W. Norton, 1968.
Havola: https://en.wikipedia.org/wiki/Identity:_Youth_and_Crisis
2. James Marcia. “Ego-identitet maqomlarini rivojlantirish va tasdiqlash” (Development and validation of ego-identity status). Journal of Personality and Social Psychology, 1966.
Havola: https://en.wikipedia.org/wiki/James_Marcia
3. Leon Festinger. “Ijtimoiy taqqoslash jarayoni nazariyasi” (A Theory of Social Comparison Processes). Human Relations, 1954.
Havola: https://en.wikipedia.org/wiki/Social_comparison_theory
4. Henri Tajfel. “Ijtimoiy identitet va guruhlararo xulq-atvor” (Social Identity and Intergroup Behavior). Social Science Information, 1974.
Havola: https://en.wikipedia.org/wiki/Social_identity_theory
5. Valkenburg, P. M., Peter, J. (2011). “Onlayn muloqot va o‘smirlar farovonligi” (Online Communication and Adolescent Well-Being). Journal of Computer-Mediated Communication.
Havola: https://academic.oup.com/jcmc
6. Kross, E. va boshq. (2013). “Facebookdan foydalanish yosh kattalarning sub’ektiv farovonligiga salbiy ta’sir qiladi” (Facebook Use Predicts Declines in Subjective Well-Being in Young Adults). PLOS ONE.
Havola: https://journals.plos.org/plosone
7. Perloff, R. M. (2014). “Ijtimoiy tarmoqlarning yosh ayollar tanasi tasviri va o‘zini baholashga ta’siri” (Social Media Effects on Young Women’s Body Image Concerns). Sex Roles.
Havola: https://link.springer.com/journal/11199
8. Twenge, J. M. (2017). iGen. Nyu-York: Atria Books.