Motivatsiyaning ierarxik modellarini dekonstruksiya qilish: A. Maslou piramidasi va o'z-o'zini belgilash nazariyasining prokrastinatsiya genezisida qiyosiy tahlili
Kalit so‘zlar:
prokrastinatsiya, ehtiyojlar ierarxiyasi, A. Maslou, o'z-o'zini belgilash nazariyasi, SDT, avtonomiya, kompetentlik, ichki motivatsiya, vazifalarni qayta shakllantirish, akademik samaradorlikAbstrak
Ushbu maqola prokrastinatsiya fenomeni kontekstida motivatsiyaning ikki raqobatdosh kontseptual modelini tanqidiy tahlil qilishga bag'ishlangan. A. Maslouning ehtiyojlar ierarxik modeli (1943), boshqaruv va pedagogik amaliyotda keng tarqalganiga qaramay, asosiy ehtiyojlari qondirilgan odamlarda prokrastinatsiyani tushuntirishda printsipial cheklovlarni ochib beradi. Muqobil tushuntirish doirasi sifatida E. Deci va R. Rayanning o'z-o'zini belgilash nazariyasi (SDT) ko'rib chiqiladi, u prokrastinatsiyani xulq-atvor nuqsoni yoki irodasizlikning namoyon bo'lishi emas, balki uchta asosiy ichki ehtiyojlarning: avtonomiya, kompetentlik va bog'liqlikning buzilishi natijasida yuzaga keladigan himoya psixologik mexanizmi sifatida talqin qiladi. Ikkala modelning qiyosiy tahlili asosida va diagnostika vositalariga — Umumiy prokrastinatsiya shkalasi (PASS) va Asosiy psixologik ehtiyojlar indeksi (BPNS) — tayanib, maqolada motivatsiyani boshqarishda defitsit mantig'idan jarayonli yondashuvga o'tish asoslanadi. Akademik va professional muhitda ichki motivatsiyani tiklashga qaratilgan vazifalarni qayta shakllantirishning amaliy mexanizmlari taklif etiladi. Ishning ilmiy yangiligi shundan iboratki, prokrastinatsiya individual shaxsiy kamchiliklarning oqibati emas, balki avtonomiya tanqisligining diagnostik ahamiyatga ega signalidir.Havolalar
Kalbay oʻgʻli, J. B. (2023). DAVLAT BOSHQARUVIDA “ELEKTRON HUKUMAT” TIZIMI: QIYOSIY HUQUQIY TAHLIL. Innovative Development in Educational Activities, 2(3), 102-107.
Alderfer, C. P. (1969). An empirical test of a new theory of human needs. Organizational Behavior and Human Performance.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry.
Kleinman, P. (2012). Psychology 101: All-in-one guide to the science of the mind. Adams Media.
Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review.
Steel, P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review. Psychological Bulletin.
Ravshanjon o'g, G. A. D., Muhtorjon o'g'li, M. M., & Rasuljon o'g'li, R. A. (2023). ELEKTRON HUKUMAT TIZIMI. THEORY AND ANALYTICAL ASPECTS OF RECENT RESEARCH, 2(16), 164-168.
INSON VA FUQARO SHAXSIY HUQUQ HAMDA ERKINLIKLARINING KONSTITUTSIYAVIY KAFOLATLARI. (2026). Journal of Universal Science Research, 4(2), 199-203. https://doi.org/10.66301/jusr.v4i2.16983
SURXONDARYO VILOYATI ADLIYA BOSHQARMASINING TASHKILIY-HUQUQIY SHAKLLANISHI VA KADRLAR SIYOSATI: TARIXIY-HUQUQIY TAHLILI. (2026). Journal of Universal Science Research, 4(5), 20-27. https://doi.org/10.66301/jusr.v4i5.18400
SOVET ADLIYA TIZIMIDAN MILLIY HUQUQIY INSTITUTLARGA OʻTISHNING IJTIMOIY-SIYOSIY VA HUQUQIY SHART-SHAROITLARI. (2026). Journal of Universal Science Research, 4(5), 11-19. https://doi.org/10.66301/jusr.v4i5.18399
GLOBAL TAHDID SIFATIDA ODAM SAVDOSI MASALALARINING KOMPLEKS TAHLILI VA HUQUQIY TARTIBGA SOLISH MASALALARI. (2026). Journal of Universal Science Research, 4(2), 237-248. https://doi.org/10.66301/jusr.v4i2.17037
MURUVVAT UYIDA BIR KUN: KOʻZ BILAN KOʻRILGAN HAYOT, HUQUQIY HIMOYA ORQALI DAVOM ETTIRILADIGAN KELAJAK. (2026). Journal of Universal Science Research, 4(2), 192-198. https://doi.org/10.66301/jusr.v4i2.16982
ADABIY TARJIMA VA UNING AHAMIYATI. (2026). ACUMEN: INTERNATIONAL JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY RESEARCH, 3(5), 913-916. https://doi.org/10.66301/5ccb8823
GESTATSION VA SURUNKALI ARTERIAL GIPERTENZIYADA HOMILADORLIK KECHISHINING KLINIK-LABORATOR VA DOPPLEROMETRIYA KOʻRSATKICHLARI QIYOSIY TAHLILI. (2026). "Conference on Universal Science Research 2023", 4(5), 32-34. https://universalpublishings.com/index.php/cusr/article/view/18709
QUMQOʻRGʻON TUMANINING IQTISODIY-GEOGRAFIK TAVSIFI: HUDUDIY JOYLASHUV, DEMOGRAFIK DINAMIKA VA XOʻJALIK IXTISOSLASHUVI. (2026). SYNAPSES: INSIGHTS ACROSS THE DISCIPLINES, 3(5), 696-703. https://universalpublishings.com/index.php/siad/article/view/18814
TURIZM INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISHGA OID KLASSIK VA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR. (2026). "Conference on Universal Science Research 2023", 4(5), 5-10. https://universalpublishings.com/index.php/cusr/article/view/18433
YURIDIK FAOLIYATDA MANTA RAY FORAGING OPTIMIZATION USULLARINI QO'LLANILISHI. (2025). "XXI ASRDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR, FAN VA TA'LIM TARAQQIYOTIDAGI DOLZARB MUAMMOLAR" Nomli Respublika Ilmiy-Amaliy Konferensiyasi, 3(4), 89-95. https://universalpublishings.com/index.php/itfttdm/article/view/10940
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING KONSTITUTSIYAVIY RIVOJLANISHI. (2026). FAN, TAʼLIM, TEXNOLOGIYA VA ISHLAB CHIQARISH INTEGRATSIYASI ASOSIDA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI, 3(5), 37-40. https://universalpublishings.com/index.php/fan/article/view/18722
INGLIZ HUQUQI VA OʻZBEKISTON QONUNCHILIGIDA SHARTNOMA TUZISH ASOSLARINING QIYOSIY HUQUQIY TAHLILI. (2024). Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan, 2(11), 48-52. https://universalpublishings.com/index.php/jsiru/article/view/7889
YOQUB ABU YUSUFNING IJTIMOIY-FALSAFIY QARASHLARI. (2024). UNIVERSAL BOOKS AND MONOGRAPHS, 1(1). https://universalpublishings.com/index.php/ubm/article/view/5084
OʻZBEKISTON YOSHLAR ITTIFOQI BOSHLANGʻICH TASHKILOTINING SOTSIOLOGIK TAHLILI. (2024). TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN, 2(5), 180-184. https://universalpublishings.com/index.php/tsru/article/view/5969
INSON VA FUQAROLARNING HUQUQ VA ERKINLIKLARINI HIMOYA QILISHNING YURIDIK MEXANIZMLARI. (2024). CONFERENCE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES IN SCIENTIFIC INNOVATIVE RESEARCH, 1(9), 94-96. https://universalpublishings.com/index.php/cnassir/article/view/7157
ODIL SUDLOVNING ASOSI — BU MALAKALI, MUSTAQIL VA VIJDONLI SUDYALARDIR. (2025). Yangi O'zbekistonda Tabiiy Va Ijtimoiy-Gumanitar Fanlar Respublika Ilmiy Amaliy Konferensiyasi, 3(8), 99-100. https://universalpublishings.com/index.php/gumanitar/article/view/13504
SUD-EKSPERTIZA FAOLIYATIGA YANGI INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETILISHI. (2024). MEDICINE, PEDAGOGY AND TECHNOLOGY: THEORY AND PRACTICE, 2(5), 634-639. https://universalpublishings.com/index.php/mpttp/article/view/5992
XALQARO HUQUQ VA GʻAZO FOJIASI: YOSHLARNING FUQAROLIK POZITSIYASI VA ADOLAT IZTIROBI. (2025). JOURNAL OF ANALYTICAL SYNERGY AND SCIENTIFIC HORIZON, 1(1), 47-57.
ZAMONAVIY JARROHLIKDA INNOVATSION YONDASHUVLAR VA TEXNOLOGIYALAR. (2025). "SUD TIBBIYOTIDA YANGI KUN" ILMIY-REFERATIV JURNAL, 1(3), 5-9. https://universalpublishings.com/index.php/styk/article/view/14599
POSSIBILITIES FOR DIAGNOSIS AND TREATMENT OF CERVICAL DISEASES. (2026). INTERNATIONAL CONFERENCE ON INTERDISCIPLINARY SCIENCE, 3(5), 3-7. https://universalconference.us/universalconference/index.php/icms/article/view/7069
A Philosophical Analysis of Sufi Views in Yunus Emre's Worldview. (2026). PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH, 3(5), 3-5. https://universalconference.us/universalconference/index.php/pssir/article/view/7134
USING ECONOMIC MECHANISMS TO INCREASE THE COMPETITIVENESS OF TEXTILE INDUSTRY ENTERPRISES. (2026). INTERNATIONAL CONFERENCE ON ADVANCE SCIENCE AND TECHNOLOGY, 3(4), 11-14. https://universalconference.us/universalconference/index.php/icast/article/view/7132
YOSH OILALARDA OILAVIY NIZOLARNING PSIXOLOGIK TAʼSIRI. (2026). CONFERENCE ON THE ROLE AND IMPORTANCE OF SCIENCE IN THE MODERN WORLD, 3(5), 6-8. https://universalconference.us/universalconference/index.php/crismw/article/view/7139
AI-BASED AUDIT SYSTEMS: PROSPECTS FOR DETECTING FINANCIAL FRAUD AND REDUCING THE SHADOW ECONOMY. (2026). INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION, 3(4), 3-20. https://universalconference.us/universalconference/index.php/icmse/article/view/7042
IMPROVING A WARNING-BASED REGIONAL TAX CONTROL MECHANISM FOR RAISING LOCAL BUDGET REVENUES. (2026). INTERNATIONAL SCIENTIFIC INNOVATION RESEARCH CONFERENCE, 3(3), 3-15. https://universalconference.us/universalconference/index.php/isirc/article/view/7041
РОЛЬ ТРАДИЦИЙ ФРАНЦА КАФКИ И ПРОБЛЕМЫ ХУДОЖЕСТВЕННОЙ ИНТЕРПРЕТАЦИИ В ТВОРЧЕСТВЕ НАЗАРА ЭШОНКУЛА. (2026). INTERNATIONAL CONFERENCE ON MODERN DEVELOPMENT OF PEDAGOGY AND LINGUISTICS, 3(5), 3-7. https://universalconference.us/universalconference/index.php/icmdpl/article/view/7124
“Fe (II), Ni (II) IONLARINING TARKIBIDA AZOT, KISLOROD TUTGAN IMMOBILLANGAN LIGANDLARDA SORBSIYASI VA METALLOKOMPLEKSLARI TADQIQOTI. (2026). INTERNATIONAL CONFERENCE ON ANALYSIS OF MATHEMATICS AND EXACT SCIENCES, 3(2), 3-6. https://universalconference.us/universalconference/index.php/icames/article/view/6905
INTERNATIONAL CONFERENCE OF NATURAL AND SOCIAL-HUMANITARIAN SCIENCES. (2026). INTERNATIONAL CONFERENCE OF NATURAL AND SOCIAL-HUMANITARIAN SCIENCES, 3(3), 6-9. https://universalconference.us/universalconference/index.php/ICNSHS/article/view/6992
IN VITRO USULIDA O'SIMLIK YETISHTIRISH VA UNING AFZALIKLARI”. (2026). AGROINNOVATSIYA, 4(2), 6-11. https://agroinnovatsiya.uz/index.php/ag/article/view/248
TOSHKENT SHAHRINING UCHTEPA TUMANIDA AHOLI HARAKATCHANLIGINING TRANSPORT-GEOGRAFIK NUQTAI NAZARDAN TAHLIL QILISH. (2026). Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 6(5), 13-16. https://mjstjournal.com/index.php/mjst/article/view/7327
IMPROVING ENERGY EFFICIENCY IN INDUSTRIAL PROCESSES BASED ON CFD SIMULATIONS AND ASSESSMENT OF ECONOMIC EFFICIENCY. (2026). International Conference on Multidisciplinary Science, 4(5), 18-20. https://mjstjournal.com/index.php/icms/article/view/7413
THE ROLE OF GENDER IN SHAPING COMMUNICATION STYLES : (ENGLISH VS. KARAKALPAK). (2026). SCIENCE TIME JOURNAL, 4(5/2), 6-11. https://doi.org/10.66345/stj.v4i5/2.5864
HUQUQ NORMALARI VA TUSHUNCHALARI. (2023). INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY, 1(8), 100-102. https://uzresearchers.com/index.php/ijrs/article/view/1081
BOLA HUQUQLARI. (2024). Analysis of International Sciences, 2(5), 81-86. https://uzresearchers.com/index.php/XAFT/article/view/3346
INTERNET JURNALISTIKADA FORMAT VA JANR MASALASI. (2024). Konferensiyalar | Conferences, 1(18), 9-12. https://uzresearchers.com/index.php/Conferences/article/view/3765
GULXANIYNING “ZARBULMASAL” ASARI ONOMASTIK TIZIMI. (2026). The Role of Exact Sciences in the Era of Modern Development, 4(1), 4-6. https://uzresearchers.com/index.php/RESMD/article/view/2763
RAQAMLI PLATFORMALAR ASOSIDA UNIVERSITET VA BIZNES HAMKORLIGI. (2026). Barqaror Taraqqiyot Va Rivojlanish Tamoyillari, 4(3), 4-6. https://uzresearchers.com/index.php/BTRT/article/view/343
СРАВНЕНИЕ ЦЕЛОСТНОГО И ПОЭТАПНОГО МЕТОДОВ ОБУЧЕНИЯ СЛОЖНЫМ ПРИМАМ В СПОРТИВНОЙ БОРЬБЕ. (2026). Нововведения Современного Научного Развития в Эпоху Глобализации: Проблемы и Решения, 4(1), 4-6. https://uzresearchers.com/index.php/NSNR/article/view/3290
MODERN PARADIGMS OF TEACHING PHYSICS IN TECHNICAL HIGHER EDUCATION AT THE STAGE OF DIGITAL DEVELOPMENT. (2026). International Innovation Research, 2(2), 4-13. https://doi.org/10.66343/03a08d68
TINISH BELGILARINING MA’NO FARQLASHDAGI OʻRNI. (2026). NEW UZBEKISTAN: A FIELD OF INTERDISCIPLINARY RESEARCH, 1(3), 4-6. https://xiuresearch.com/index.php/NU/article/view/978
EMPLOYEES WORKING IN THE COMMUNICATION SYSTEM OF KHOREZM DURING THE SECOND WORLD WAR. (2026). International Conference of Integrated Science, 1(3), 4-8. https://xiuresearch.com/index.php/icis/article/view/1814
СОЦИАЛЬНОЕ ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ СЧАСТЬЕ. (2026). Indexing, 2(1), 1-5. https://xiuresearch.com/index.php/lndexing/article/view/1073
IKKINCHI JAHON URUSHI YILLARIDA XORAZMDA IPAKCHILIK SOHASI FAOLIYATI. (2026). Innovation and Development, 4(5), 5-8. https://adabiyotxazinasi.com/index.php/inno/article/view/1253
OʻZBEK XALQ SHEVALARIDA OʻYIN NOMLARINING KELTIRILISHI. (2026). “BILGA” ILMIY-NAZARIY, METODIK ELEKTRON JURNAL, 1(1), 6-9. https://adabiyotxazinasi.com/index.php/bilga/article/view/1287
Samandarova Nodira Toir kizi. (2026). MULTIDIMENSIONAL POVERTY AND CHILD HEALTH IN UZBEKISTAN: EVIDENCE FROM MICS 2021–2022. Fan Va Tadqiqot Samaralari, 3(1), 4–6. Retrieved from https://academicsbook.com/index.php/fts/article/view/5484
Azimov Anvarjon Azizjon oʻgʻli. (2026). YOSH YUNON–RUM KURASHCHILARIDA KOMBINATSION HUJUMLARNI AVTOMATLASHTIRISHDA NEYROMOTOR OʻQUV DASTURLARINING SAMARADORLIGI. International Innovation and Researches, 3(1), 4–10. Retrieved from https://academicsbook.com/index.php/iir/article/view/3688